De nutteloze klasse

Gerelateerde afbeelding De belangrijkste economische vraag van de eenentwintigste eeuw zou wel eens kunnen worden wat we aan moeten met alle overbodige mensen. Wat zullen bewuste mensen doen zodra we uiterst intelligente, niet-bewuste algoritmen hebben die bijna alles beter kunnen? Van oudsher was de arbeidsmarkt verdeeld in drie grote sectoren: landbouw, industrie en de dienstensector. Tot circa i8oo was de overgrote meerderheid van de mensen werkzaam in de landbouw en werkte maar een klein deel in de industrie en de dienstverlening. Tijdens de industriële revolutie verlieten mensen in ontwikkelde landen de akkers en koeien.
De meesten gingen aan de slag in de industrie, maar een groeiend aantal kreeg banen in de dienstensector. De afgelopen decennia ondergingen ontwikkelde landen wederom een revolutie: industriële banen verdwenen en de dienstverlening groeide. In 2010 werkte maar twee procent van de Amerikanen in de landbouw en twintig procent in de industrie, terwijl achtenzeventig procent zakelijke energie vergelijken werkzaam was als leraar, arts, webdesigner enzovoort. Als geestloze algoritmen beter kunnen onderwijzen, diagnosticeren en ontwerpen dan mensen, wat doen we dan? Dit is geen compleet nieuwe vraag. Sinds het begin van de industriële revolutie waren mensen al bang dat mechanisatie zou leiden tot massale werkloosheid. Dat is nooit gebeurd. Oude beroepen verdwenen, maar er kwamen nieuwe beroepen voor in de plaats en er was altijd nog wel iets wat mensen beter konden dan machines. Maar dat is geen natuurwet en niets garandeert dat dit in de toekomst zo zal blijven. Mensen hebben in principe twee soorten vermogens: fysieke en cognitieve. Zolang machines alleen in de fysieke sfeer met mensen concurreerden, waren er altijd nog talloze cognitieve taken waarin mensen beter waren. Toen zuiver manuele arbeid werd overgenomen door machines, richtten mensen zich dus op taken die enig cognitief vermogen zakelijke energie vereisten. Maar wat gebeurt er als algoritmen beter dan wij worden in het opslaan, analyseren en herkennen van patronen?

Vergelijkbare conclusies

Afbeeldingsresultaat voor site:ilocate.nl Vergelijkbare conclusies zijn getrokken door gedragseconomen, die willen weten hoe mensen economische beslissingen nemen. Of, om precies te zijn, wîé die beslissingen neemt. Wie besluit een Toyota te kopen in plaats van een Mercedes, op vakantie naar Parijs te gaan in plaats van naar Thailand en om te investeren in Zuid-Koreaanse schatkistcertificaten in plaats van in de Sjanghaise effectenbeurs? De meeste experimenten hebben aangetoond dat er geen ondeelbaar zelf is dat dit soort beslissingen neemt. Het is eerder zo dat ze voortvloeien uit een winkel huren utrecht potje touwtrekken tussen verschillende, vaak tegenstrijdige innerlijke entiteiten. Eén baanbrekend experiment is uitgevoerd door Daniel Kahneman, die in 2002 de Nobelprijs voor Economie kreeg. Kahneman vroeg een groep vrijwilligers mee te doen aan een drievoudig experiment. In het ‘korte’ onderdeel van het experiment hielden de vrijwilligers een minuut lang hun hand in een bak water van i4°C, wat zo onaangenaam is dat het bijna pijnlijk wordt. Na zestig seconden mochten ze hun hand er weer uit halen. In het ‘lange’ onderdeel legden vrijwilligers hun andere hand in een andere bak water, eveneens met een temperatuur van i4°C. Maar na zestig seconden werd er stiekem warm water in de bak gepompt, waardoor de temperatuur ietsje steeg tot i5°C. Dertig seconden later mochten ze hun hand eruit halen. Sommige vrijwilligers deden eerst het ‘korte’ gedeelte, andere begonnen met het ‘lange’ onderdeel. In beide gevallen kwam exact zeven minuten na het afsluiten van beide onderdelen het derde, belangrijkste deel van het experiment. De vrijwilligers kregen te horen dat ze een van de twee onderdelen moesten herhalen. Ze mochten zelf kiezen welk deel. Maar liefst tachtig procent wilde liever het ‘lange’ experiment herhalen, omdat ze zich dat herinnerden als minder pijnlijk. Dit koudwaterexperiment is zo simpel, maar de implicaties ervan laten het liberale wereldbeeld schudden op zijn grondvesten. Het onthult het bestaan van minstens twee verschillende zelven in één persoon: het ervarende zelf en het verhalende zelf. Het ervarende zelf is ons bewustzijn van moment tot moment. Voor het ervarende zelf is het logisch dat het ‘lange’ deel van het koudwaterexperiment erger was. Eerst word je zestig seconden lang blootgesteld aan water van i4°C, wat net zo onaangenaam is als het ‘korte’ gedeelte, en dan moet je nog eens dertig seconden doorbijten met water van i5°C, wat net ietsje minder erg is, maar nog steeds verre van aangenaam. Voor het ervarende winkel huren amsterdam zelf is het ondenkbaar dat het toevoegen van een lichtelijk onaangename ervaring aan een zeer onaangename ervaring het hele voorval aantrekkelijker kan maken.

Beethovens Vijfde Symfonie

Gerelateerde afbeelding

Auschwitz zou moeten dienen als een bloedrood waarschuwingsbord en niet als een zwart gordijn dat hele delen van de menselijke horizon verborgen houdt. Het evolutionair humanisme speelde een belangrijke rol in de wordingsgeschiedenis van de moderne cultuur en zal waarschijnlijk een nog grotere rol vervullen in de wordingsgeschiedenis van de eenentwintigste eeuw.
Is Beethoven beter dan Chuck Berry?
Laten we, om te zorgen dat we de verschillen tussen de drie takken van humanisme goed begrijpen, een paar menselijke ervaringen met elkaar vergelijken: Een hoogleraar musicologie zit in de Opera van Wenen naar de opening van Beethovens Vijfde Symfonie te luisteren. ‘Pa pa pa PAM!’ Als de geluidsgolven zijn trommelvliezen bereiken, gaan er signalen door de gehoorzenuw naar de hersenen en pompen de bijnieren zijn bloedbaan vol adrenaline. Zijn hartslag gaat omhoog, zijn ademhaling wordt sneller, zijn nekharen gaan overeind staan en er gaat een rilling over zijn rug. ‘Pa pa pa PAM!’ ERVARING 2: Het is 1965. Een Mustang cabrio scheurt in volle vaart over de Pacific Coast Highway van San Francisco naar Los Angeles. De jonge macho achter het stuur zet keihard Chuck Berry op: ‘Go! Go Johnny go!’ Als de geluidsgolven zijn trommelvliezen bereiken, gaan er signalen door de gehoorzenuw naar de kantoorruimte huren utrecht hersenen en pompen de bijnieren zijn bloedbaan vol adrenaline. Zijn hartslag gaat omhoog, zijn ademhaling wordt sneller, zijn nekharen gaan overeind staan en er gaat een rilling over zijn rug. ‘Go! Go Johnny go, go, go!’ ERVARING 3: Diep in het Congolese regenwoud blijft een pygmeejager stokstijf staan. Vanuit het naburige dorp komt het geluid van een meisjeskoor dat een initiatielied zingt. ‘Ye oh, oh. Ye, oh, eh.’ Als de geluidsgolven zijn trommelvliezen bereiken, gaan er signalen door de gehoorzenuw naar de hersenen en pompen de bijnieren zijn bloedbaan vol adrenaline. Zijn hartslag gaat omhoog, zijn ademhaling wordt sneller, zijn nekharen gaan overeind staan en er gaat een rilling over zijn rug. ‘Ye oh, oh. Ye, oh, eh.’ ERVARING 4: Het is vollemaan, ergens in de Canadese Rockies. Op een heuveltop staat een wolf te luisteren naar het gehuil van een loops vrouwtje. ‘Awoooooeeee! Awoooooeeee!’ Als de geluidsgolven zijn trommelvliezen bereiken, gaan er signalen door de gehoorzenuw naar de hersenen en pompen de bijnieren zijn bloedbaan vol adrenaline. Zijn hartslag gaat omhoog, zijn ademhaling wordt sneller, zijn nekharen gaan kantoorruimte huren amsterdam overeind staan en er gaat een rilling over zijn rug. ‘Awoooooeeee! Awoooooeeee!’ Welke van deze vier ervaringen is het waardevolst?

Scheppende kunst en esthetische waarde

Gerelateerde afbeelding

Dat soort ideeën leven niet meer. Tegenwoordig geloven humanisten dat de enige bron van scheppende kunst en esthetische waarde het menselijke gevoel is. Muziek wordt gemaakt en beoordeeld door onze innerlijke stem, die zich niet hoeft te richten op het ritme van de sterren of de geboden van muzen en engelen. De sterren zwijgen in alle talen en muzen en engelen bestaan alleen in onze fantasie. Moderne kunstenaars proberen in contact te komen met zichzelf en hun gevoel, niet met God. Geen wonder dus dat we niet meer in een objectieve meetlat geloven als het op kunstbeschouwing aankomt. Daarbij richten we ons wederom op ons subjectieve gevoel. In de ethiek is het kantoorruimte huren eindhoven humanistische motto: ‘Als het goed voelt, moet je het doen’. Wat politiek betreft zegt het humanisme ons dat de kiezer altijd gelijk heeft. En in de wereld van de esthetiek leert het humanisme ons dat schoonheid een kwestie van smaak is. De definitie van kunst is daarmee tamelijk vaag geworden. In 1917 wist Marcel Duchamp de hand te leggen op een doodgewoon, industrieel vervaardigd urinoir, dat hij uitriep tot kunstwerk. Hij gaf het de titel Fountain, signeerde het en zette het in een Parijs museum. Middeleeuwers zouden hier niet eens over gediscussieerd hebben. Waarom zou je zuurstof verspillen aan zulke belachelijke onzin? Maar in de moderne, humanistische wereld wordt Duchamps werk als een belangrijke artistieke mijlpaal beschouwd. In talloze collegezalen over de hele wereld krijgen eerstejaars kunstacademiestudenten een afbeelding van Duchamps Fountain te zien en zodra de docent het teken geeft, breekt de hel los. Het is kunst! Nee, dat is het niet! Wel waar! Helemaal niet! Als de studenten wat stoom hebben kunnen afblazen, stuurt de docent de discussie bij door te vragen: ‘Wat is kunst precies? En hoe bepalen we of iets kunst is of niet?’ Na nog een paar minuten gehakketak leidt de docent de klas in de juiste richting: ‘Kunst is alles wat mensen kunst vinden en schoonheid is een kwestie van smaak.’ Als er mensen zijn die een kantoorruimte huren rotterdam urinoir een prachtig kunstwerk vinden, dan is het dat ook. Wat voor hogere autoriteit zou er zijn om mensen te vertellen dat ze ernaast zitten?

De wetenschap

Gerelateerde afbeelding

De wetenschap heeft niet het vermogen de ethische oordelen van religies te weerleggen of te bevestigen. Maar wetenschappers hebben wel van alles te zeggen over religieuze ‘feiten’. Een bioloog is beter gekwalificeerd dan een priester om feitelijke vragen te beantwoorden als: ‘Hebben menselijke foetussen een week nadat ze verwekt zijn al een zenuwstelsel? Kunnen ze pijn voelen?
Om een en ander te verduidelijken kunnen we ons verdiepen in een echt historisch voorbeeld waarover je religies zelden hoort, terwijl het ooit toch een enorme sociale en politieke impact had. In het middeleeuwse Europa hadden de pausen een verstrekkend politiek gezag. Als er ergens in Europa een conflict uitbrak, eigenden zij zich het gezag toe om de kwestie op te lossen. Ter bekrachtiging van dit kantoor huren eindhoven gezag herinnerden ze de Europeanen herhaaldelijk aan de Schenking van Constantijn. Volgens hun verhaal had de Romeinse keizer Constantijn op 30 maart 315 een officieel decreet ondertekend dat paus Sylvester I en zijn opvolgers het eeuwigdurende gezag over het westelijke deel van het Romeinse Rijk gaf De pausen bewaarden dit kostbare document in hun archief en gebruikten het als een machtig propagandamiddel zodra ze tegengewerkt werden door ambitieuze prinsen, lastige steden of opstandige boeren. De Europese middeleeuwers hadden groot respect voor oeroude keizerlijke decreten en hoe ouder het document, des te gezaghebbender het volgens hen was. Ze geloofden ook heel sterk dat koningen en keizers de vertegenwoordigers van God op aarde waren. Constantijn werd nog meer aanbeden, omdat hij het heidense Romeinse Rijk had omgevormd tot een christelijk keizerrijk. Als er gekozen moest worden tussen de verlangens van een of andere gemeenteraad en een oeroud decreet van de grote Constantijn zelf, vonden middeleeuwse Europeanen het volkomen logisch om het oude document te gehoorzamen. Als  kantoor huren rotterdam de paus te maken kreeg met politieke oppositie, kon hij dus altijd met de Schenking van Constantijn zwaaien en gehoorzaamheid afdwingen. Niet dat dat altijd werkte, maar de Schenking van Constantijn was een belangrijke hoeksteen van de pauselijke propaganda en de middeleeuwse politieke orde.

Eind negentiende eeuw

Gerelateerde afbeelding

Eind negentiende eeuw maakten verschillende Europese grootmachten aanspraak op Afrikaanse gebieden. Uit vrees dat conflicterende claims een grote Europese oorlog zouden veroorzaken, kwamen de betrokken partijen in 1884 bijeen in Berlijn, waar ze Afrika verdeelden alsof het een taart was. In die tijd was het kantoor huren utrecht Afrikaanse binnenland grotendeels terra incognita voor Europeanen. De Britten, Fransen en Duitsers hadden goede kaarten van de kustgebieden van Afrika en ze wisten precies waar de Niger, de Congo en de Zambezi in zee stroomden, maar ze wisten weinig of niets over de loop van deze rivieren in het binnenland, over de koninkrijken en stammen die aan de oevers gevestigd waren en over de plaatselijke religie, geschiedenis en geografie. Maar dat maakte de Europese diplomaten niet zoveel uit. Ze rolden een halflege kaart van Afrika uit op een gepolijste Berlijnse tafel, trokken hier en daar wat lijnen en verdeelden het continent. Toen de Europeanen later de Afrikaanse binnenlanden in trokken, gewapend met hun onderling afgesproken kaart, ontdekten ze dat veel grenzen die in Berlijn waren getekend niet echt strookten met de geografische, economische en etnische realiteit van Afrika. Maar de veroveraars wilden geen nieuwe ruzies en bleven bij hun afspraak, waardoor deze imaginaire strepen de echte grenzen van Europese koloniën werden. In de tweede helft van de twintigste eeuw, toen de Europese wereldrijken uiteenvielen en hun koloniën onafhankelijk werden, namen de nieuwe landen de koloniale grenzen over uit angst dat het alternatief zou leiden tot eindeloze oorlogen en conflicten. Veel problemen die de huidige Afrikaanse landen nu hebben vloeien voort uit het feit dat hun grenzen nergens op slaan. Toen de schriftelijke fantasieën van Europese bureaucratieën de Afrikaanse realiteit tegenkwamen, moest de realiteit het hoofd buigen.5
Onze moderne kantoor huren amsterdam onderwijssystemen leveren talloze andere voorbeelden van realiteiten die het moeten afleggen tegen schriftelijke bronnen. Als ik de breedte van mijn bureau meet, maakt het weinig uit wat voor meetlat ik daarvoor gebruik. Of ik nu zeg dat het 200 centimeter is of 78,74 inches, mijn bureau blijft even breed. Maar als bureaucratieën mensen de maat nemen, wordt de gekozen meetlat heel belangrijk.

Klassieke economen

Gerelateerde afbeelding

Deze klassieke economen hebben waarschijnlijk nooit hun werkkamers en collegezalen verlaten om eens een kijkje in de echte wereld te nemen. De meeste mensen die meedoen aan het ultimatumspel verwerpen een al te laag aanbod omdat het ‘oneerlijk’ is. Ze verliezen liever een euro dan de sukkel te spelen. En aangezien de echte wereld zo werkt, doen maar heel weinig mensen een al te laag aanbod. De meesten verdelen het geld fiftyfifty of geven zichzelf maar ietsje meer en bieden de andere speler dan dertig of veertig euro aan. Het ultimatumspel heeft een belangrijke weerlegging geleverd van de klassieke kantoorruimte huren eindhoven economische theorieën en droeg bij aan de belangrijkste economische ontdekking van de afgelopen decennia: sapiens volgen geen kille wiskundige logica, maar een warme, sociale logica. We worden beheerst door emoties. Die emoties zijn, zoals we al zagen, eigenlijk heel complexe algoritmen die de sociale mechanismen van de vroegere jagers-verzamelaars volgen. Als ik jou 30.000 jaar geleden hielp een wilde kip te vangen en jij vervolgens het grootste deel daarvan zelf hield en mij alleen een vleugeltje aanbood, zei ik niet bij mezelf: beter één vleugel dan niets. Nee, dankzij mijn evolutionaire algoritmen raakte mijn systeem overspoeld door adrenaline en testosteron, mijn bloed ging koken, ik stampte met mijn voeten en schreeuwde mijn longen uit mijn lijf Op de korte termijn betekende dat misschien dat ik geen eten zou krijgen, maar mogelijk wel een knal voor mijn kop. Op de lange termijn zou ik er echter wel iets aan hebben, want je zou je wel twee keer bedenken voor je me nog een keer met niets probeerde af te schepen. We verzetten ons tegen een oneerlijke verdeling omdat mensen die zo bescheiden waren om er wel mee akkoord te gaan het niet overleefden in de steentijd. Observaties in nog bestaande groepen jagers-verzamelaars bevestigen dit idee. De meeste groepen zijn uiterst egalitair en als een jager naar het kamp terugkeert met een dik, vet hert, krijgt iedereen zijn deel. Hetzelfde geldt voor kantoorruimte huren rotterdam chimpansees. Als één chimp een biggetje heeft gevangen, gaan de andere leden van de troep er met uitgestoken handen omheen staan en meestal krijgen ze allemaal een stuk.

En dieren dan?

Gerelateerde afbeelding

En dieren dan? Hebben dieren een bewustzijn? Hebben ze subjectieve ervaringen? Is het acceptabel om een paard te laten werken tot het neervalt van uitputting? Zoals we eerder al zagen, leren de biowetenschappen ons dat alle zoogdieren en vogels, en op zijn minst ook sommige reptielen en vissen, gevoelens en emoties hebben. Maar de modernste theorieën stellen ook dat gevoelens en emoties biochemische, gegevensverwerkende algoritmen zijn. We weten dat robots en computers gegevens verwerken zonder daar subjectieve gevoelens bij te hebben, dus misschien werkt het met dieren net zo? We weten bovendien dat zelfs bij mensen veel zintuiglijke en emotionele hersencircuits gegevens kunnen verwerken en handelingen kunnen initiëren zonder dat wij ons daarvan bewust zijn. Dus misschien zitten er achter al die sensaties en emoties die we aan dieren toeschrijven -honger, angst, liefde en trouw-alleen maar onbewuste algoritmen, en geen subjectieve ervaringen?2 Deze theorie werd aangehangen door René Descartes, de vader van de moderne filosofie. Descartes beweerde in de zeventiende eeuw dat alleen mensen voelen en verlangen, en dat conference room eindhoven alle andere dieren geestloze automaten zijn, vergelijkbaar met robots of koffieautomaten. Als een man een
hond schopt, voelt de hond niets. De hond krimpt automatisch ineen en jankt, als een zoemende automaat die een kop koffie maakt zonder iets te voelen of willen. In de tijd van Descartes was dit een alom geaccepteerde theorie. Zeventiende-eeuwse artsen en geleerden ontleedden zonder verdoving en zonder scrupules levende honden om te kijken hoe hun organen werkten. Daar was volgens hen niets mis mee, net zoals er voor ons niets mis mee is om een koffieautomaat open te schroeven en het raderwerk aan de binnenkant te bekijken. Begin eenentwintigste eeuw zijn er nog steeds zat mensen die volhouden dat dieren geen bewustzijn hebben of hoogstens een heel ander, inferieur soort bewustzijn. Om uit te maken of dieren een bewustzijn hebben dat op het onze lijkt, moeten we eerst iets meer weten over de werking van de geest en wat voor rol die speelt. Dat zijn extreem moeilijke vraagstukken, maar het is zeker de moeite waard om er wat tijd aan te besteden, aangezien de geest verderop in dit boek een hoofdrol zal krijgen. We kunnen de implicaties van nieuwe technologieën als kunstmatige intelligentie nooit volledig begrijpen als we niet weten wat de geest is. Laten we het specifieke vraagstuk van de dierlijke geest dus nog even opzijleggen en bekijken wat de wetenschap weet over de geest en het bewustzijn in het algemeen. We zullen ons richten op voorbeelden uit conference room rotterdam onderzoek naar het menselijke bewustzijn – dat iets toegankelijker voor ons is – en later terugkomen op het dier en ons afvragen of wat voor mensen opgaat ook opgaat voor onze harige en gevederde achterneven.

Vertrouwelijke internetsites?

Afbeeldingsresultaat voor site:ilocate.nl

Waarom zijn moderne mensen zo dol op zoet? Niet omdat we ons in de eerste decennia van de eenentwintigste eeuw moeten volproppen met ijs en chocolade om te overleven. Het komt meer doordat onze voorouders uit de steentijd, als ze zoete vruchten of honing tegenkwamen, daar maar beter zo snel mogelijk zo veel mogelijk van naar binnen konden werken. Waarom rijden jongemannen zo roekeloos, raken ze betrokken bij vechtpartijen en hacken ze vertrouwelijke internetsites? Omdat ze oeroude genetische voorschriften volgen die tegenwoordig nutteloos of zelfs contraproductief kunnen co-working space eindhoven zijn, maar 70.000 jaar geleden heel veel evolutionair nut hadden. Een jonge jager die zijn leven waagde door achter een mammoet aan te gaan, was een uitblinker die de hand van de plaatselijke schoonheid kon winnen, en nu zitten wij opgescheept met zijn machogenen.11 Precies dezelfde evolutionaire logica is van toepassing op het leven van varkens, zeugen en biggen in door mensen bestierde fokkerijen. Om in het wild te overleven en zich voort te planten moesten mannelijke zwijnen vroeger enorme territoria bestrijken, heel goed bekend zijn met hun omgeving en oppassen voor valstrikken en roofdieren. Verder moesten ze communiceren en samenwerken met andere zwijnen en vormden ze complexe kuddes, die gedomineerd werden door oude, ervaren matriarchen. Deze evolutionaire noodzaak maakte wilde zwijnen – en met name ook wilde zeugen -tot bijzonder intelligente, sociale dieren die gekenmerkt worden door een levendige nieuwsgierigheid en een sterke co-working space rotterdam drang om sociaal gedrag te ontplooien, te spelen, rond te zwerven en hun omgeving te verkennen. Een zeug die geboren werd met een of andere zeldzame mutatie die haar onverschillig maakte voor haar omgeving en andere zwijnen zou het waarschijnlijk niet overleven en zich niet voortplanten. De afstammelingen van de wilde zwijnen – gedomesticeerde varkens – erfden de intelligentie, nieuwsgierigheid en sociale vaardigheden van hun voorouders.12 Net als wilde zwijnen communiceren gedomesticeerde varkens door middel van een rijk palet aan geluids- en geursignalen: moederzeugen herkennen de unieke piepgeluiden van hun eigen biggen en biggetjes van twee dagen oud kunnen het geluid van hun moeder al onderscheiden van dat van andere zeugen.13 Professor Stanley Curtis van de Pennsylvania State University trainde twee varkens -Hamlet en Omelette geheten -om een speciale joystick te bedienen met hun snuit, en zag dat de varkens al snel net zo goed waren in het leren en spelen van simpele computerspelletjes als primaten.

Hollywoodapocalyps

Gerelateerde afbeelding

Maar er is geen reden tot paniek. Nu nog niet, tenminste. Het upgraden van sapiens zal een geleidelijk historisch proces worden en geen Hollywoodapocalyps. Homo sapiens zal niet uitgeroeid worden door opstandige robots. Het is veel waarschijnlijker dat Homo sapiens zichzelf stapje voor stapje zal upgraden door te versmelten met robots en computers, tot onze afstammelingen achteraf beseffen dat ze niet meer dezelfde diersoort zijn die de Bijbel schreef, de Chinese muur bouwde en moest lachen om de capriolen van Charlie Chaplin. Dat zal niet binnen één dag gebeuren, en ook niet binnen een jaar. In wezen gebeurt het al, door ontelbaar veel alledaagse kantoorruimte huren utrecht handelingen. Elke dag besluiten miljoenen mensen hun smartphone nog wat meer controle over hun leven te geven of proberen ze een nieuw, effectiever antidepressivum uit. De mens zal in zijn jacht naar gezondheid, geluk en macht steeds een van zijn eigenschappen veranderen, en dan nog een, en nog een, net zolang tot hij niet meer menselijk te noemen is.
Kan iemand even op de rem trappen?
Hoe rustig dit ook uitgelegd wordt, veel mensen raken in paniek als ze geconfronteerd worden met dit soort mogelijkheden. Ze volgen probleemloos het advies van hun smartphone op en nemen alle medicijnen die de dokter voorschrijft, maar als ze iets horen over geüpgradede supermensen, zeggen ze: ‘Ik hoop dat ik dood ben voor dat gebeurt.’ Een kennis van kantoorruimte huren amsterdam me zei eens dat haar grootste angst over ouder worden is dat ze er straks niet meer toe doet, dat ze een nostalgisch oud vrouwtje zal worden dat de wereld om zich heen niet meer begrijpt en er niet veel meer aan kan toevoegen. Dit is onze collectieve angst als diersoort bij het idee van supermensen. We voelen wel aan dat in zo’n wereld onze identiteit, onze dromen en zelfs onze angsten irrelevant zullen worden en dat we geen bijdrage meer aan zo’n wereld kunnen leveren. Het maakt niet uit wat je nu bent – een vrome, hindoeïstische cricketspeler of een ambitieuze lesbische journaliste -, in een geüpgradede wereld kun je je alleen maar een neanderthaler op Wall Street voelen. Je zult daar niet thuishoren. De neanderthalers hoefden zich niet om de Nasdaq te bekommeren, omdat die nog tienduizenden jaren in de toekomst lag. Maar tegenwoordig is het zo dat de wereld die betekenis voor ons heeft binnen een paar decennia zou kunnen instorten. Je kunt er niet op rekenen dat de dood je zal behoeden voor een lot als nutteloos oudje. Zelfs als er in 2100 nog geen goden door de straten lopen, zal het streven om Homo sapiens te upgraden de wereld waarschijnlijk in deze eeuw al onherkenbaar veranderen. Wetenschappelijk onderzoek en technologische ontwikkelingen gaan veel sneller dan de meeste mensen kunnen overzien.